Przy przewlekłych problemach z nosem i zatokami pomocy szuka się przede wszystkim u laryngologa. Ocenia on drożność nosa, błonę śluzową i przegrodę, a w razie potrzeby ogląda głębsze części nosa endoskopem. Dotyczy to zatkanego nosa i kataru trwających tygodniami, nawracających zapaleń zatok, osłabionego węchu i chrapania. Przy objawach alergii diagnostykę uzupełnia alergolog.
Wiele osób latami traktuje takie objawy jak kolejne przeziębienia i leczy je kroplami z apteki. Tymczasem przewlekle zatkany nos ma zwykle konkretną przyczynę, a często kilka nakładających się: stan zapalny zatok, polipy, skrzywioną przegrodę albo alergię.
W Centrum Medycznym UNiMED laryngolog przyjmuje dorosłych prywatnie, bez skierowania, a dzieci konsultuje laryngolog dziecięcy. Osobne wpisy dotyczą chrypki, zatkanego ucha i krwawień z nosa oraz wizyty u laryngologa przy problemach z gardłem.
Kiedy zatkany nos przestaje być zwykłym katarem?
Katar i zatkany nos przy przeziębieniu zwykle mijają w ciągu 7-10 dni. Jeśli po tym czasie objawy narastają albo dochodzi gorączka i silny ból twarzy po jednej stronie, lekarz bierze pod uwagę bakteryjne zapalenie zatok.
O problemie przewlekłym mówi się, gdy dolegliwości trwają tygodniami lub wracają po krótkiej poprawie. Do laryngologa warto zgłosić się, gdy:
- nos jest niedrożny przez większość dni od kilku tygodni, także poza sezonem infekcji,
- zapalenie zatok wraca kilka razy w roku,
- węch wyraźnie osłabł albo zniknął i nie wraca,
- bez kropli obkurczających nie da się oddychać przez nos,
- pojawiło się chrapanie, suchość w ustach po nocy albo stałe oddychanie przez usta.
Najczęstsze przyczyny przewlekle zatkanego nosa
Przyczyny często się nakładają, np. alergia sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu zatok. Rozstrzyga badanie laryngologiczne, a nie sam opis objawów.
| Przyczyna | Szczegóły |
|---|---|
| Przewlekłe zapalenie zatok | Typowe objawy: zatkany nos, wydzielina spływająca do gardła, ucisk twarzy, słabszy węch przez ponad 12 tygodni Kto ocenia: laryngolog, często z endoskopią lub tomografią zatok |
| Polipy nosa | Typowe objawy: narastająca niedrożność obu stron nosa, utrata węchu Kto ocenia: laryngolog; polipy częściej występują u osób z astmą |
| Skrzywiona przegroda | Typowe objawy: stale gorsza drożność jednej strony nosa, czasem po dawnym urazie Kto ocenia: laryngolog, który decyduje, czy wskazany jest zabieg |
| Przerost małżowin nosowych | Typowe objawy: zatkany nos, często obustronnie i bardziej w pozycji leżącej Kto ocenia: laryngolog |
| Alergiczny nieżyt nosa | Typowe objawy: kichanie, świąd, wodnisty katar, sezonowo lub przez cały rok Kto ocenia: alergolog, który wykonuje testy, a przy przewlekłej niedrożności także laryngolog |
| Polekowy nieżyt nosa | Typowe objawy: obrzęk śluzówki po wielotygodniowym stosowaniu kropli obkurczających Kto ocenia: laryngolog, który ustala, jak bezpiecznie odstawić krople |
Przewlekłe zapalenie zatok i polipy nosa
Według europejskich zaleceń EPOS 2020 przewlekłe zapalenie zatok rozpoznaje się, gdy przez co najmniej 12 tygodni utrzymują się dwa objawy lub więcej, w tym zatkany nos albo wydzielina, także spływająca po tylnej ścianie gardła. Rozpoznanie potwierdza badanie endoskopowe nosa lub tomografia zatok.
Tomografii zatok nie wykonuje się zwykle na początku diagnostyki. Lekarz zleca ją, gdy objawy nie ustępują mimo leczenia, przy podejrzeniu powikłań albo przed planowanym zabiegiem. Podstawą leczenia są najczęściej płukanie nosa roztworem soli i leki przeciwzapalne podawane do nosa, dobrane przez lekarza.
Polipy nosa to niezłośliwe uwypuklenia błony śluzowej, które zwykle rosną po obu stronach nosa i stopniowo go zatykają, odbierając węch. Częściej występują u osób z astmą oraz z nadwrażliwością na aspirynę i podobne leki przeciwbólowe. Polip widoczny tylko po jednej stronie wymaga dokładniejszej oceny.
Skrzywiona przegroda, chrapanie i oddychanie przez usta
Niewielkie skrzywienie przegrody nosa ma wiele osób i często nie daje ono żadnych objawów. Znaczenie ma wtedy, gdy jedna strona nosa jest stale niedrożna. O ewentualnym zabiegu decyduje laryngolog po badaniu, a sam zabieg wykonuje się w szpitalu.
Przy przewlekle zatkanym nosie oddycha się ustami, także w nocy, co wysusza gardło i sprzyja chrapaniu. Jeśli bliscy zauważają przerwy w oddychaniu w czasie snu, a w ciągu dnia pojawia się senność, potrzebna jest ocena w kierunku obturacyjnego bezdechu sennego.
U dzieci chrapanie i stałe oddychanie przez usta bywają związane z przerostem migdałka gardłowego, a sygnały, przy których warto pokazać dziecko specjaliście, opisuje wpis o wizycie u laryngologa dziecięcego.
Alergiczny nieżyt nosa: kiedy dołącza alergolog
Na alergię wskazują napady kichania, świąd nosa i oczu oraz wodnisty katar, które wracają w tych samych miesiącach albo po kontakcie z kurzem czy zwierzęciem. Objawy całoroczne, nasilone w sezonie grzewczym, często wiążą się z uczuleniem na roztocza.
Testy, które pokazują, co wywołuje objawy, wykonuje alergolog. Laryngolog ocenia w tym czasie drożność nosa i ewentualne powikłania, bo nieleczony alergiczny nieżyt nosa sprzyja zapaleniom zatok i zwiększa ryzyko astmy.
Krople do nosa i inne błędy przy przewlekłym katarze
Krople i aerozole obkurczające błonę śluzową szybko udrażniają nos, ale są przeznaczone do krótkiego stosowania, zwykle najwyżej 5-7 dni, zgodnie z ulotką. Używane tygodniami powodują polekowy nieżyt nosa: śluzówka puchnie, gdy działanie leku mija, więc sięga się po kolejną dawkę.
Inne częste błędy przy przewlekłym katarze to:
- leczenie antybiotykiem każdego nasilenia objawów, choć większość zapaleń zatok ma przyczynę wirusową,
- przerywanie zaleconego leczenia po kilku dniach, choć leki przeciwzapalne podawane do nosa działają stopniowo,
- bagatelizowanie utraty węchu, która bywa jednym z głównych objawów przewlekłego zapalenia zatok,
- odkładanie wizyty przy objawach tylko po jednej stronie nosa.
Kiedy zapalenie zatok wymaga pilnej pomocy?
Powikłania zapalenia zatok są rzadkie, ale wymagają pilnej pomocy na szpitalnym oddziale ratunkowym, a przy zagrożeniu życia wezwania pogotowia pod numerem 112. Dotyczy to sytuacji, gdy przy zapaleniu zatok pojawia się:
- obrzęk lub zaczerwienienie powiek i okolicy oka,
- podwójne widzenie, pogorszenie wzroku, ograniczona ruchomość lub przemieszczenie gałki ocznej,
- bardzo silny ból głowy z gorączką albo obrzęk w okolicy czoła,
- sztywność karku, splątanie, senność lub inne objawy neurologiczne.
Bez zwłoki, choć nie w trybie ratunkowym, laryngolog powinien ocenić objawy jednostronne: niedrożność tylko jednej strony nosa, krwistą wydzielinę, strupy czy przykry zapach z nosa.
Z czym przyjść do laryngologa z przewlekle zatkanym nosem
Wizyta jest najbardziej konkretna, gdy lekarz zna przebieg objawów i dotychczasowe leczenie. Przed konsultacją warto zanotować:
- od kiedy nos jest zatkany i czy dotyczy to jednej, czy obu stron,
- czy objawy są sezonowe, całoroczne albo nasilają się w określonych miejscach,
- jakie krople i leki były stosowane, jak długo i z jakim skutkiem,
- czy pojawiły się chrapanie, osłabienie węchu, nawracające zapalenia zatok lub astma.
Na wizytę przydadzą się opisy wcześniejszych badań, np. tomografii zatok lub testów alergicznych, lista przyjmowanych leków oraz informacja o reakcjach na aspirynę i podobne leki przeciwbólowe.
Gdy zatkany nos utrudnia życie od tygodni, konsultację w poradni laryngologicznej UNiMED można umówić bez skierowania, a przy podejrzeniu alergii w tym samym budynku przyjmuje alergolog.
Przeczytaj także: Jakie objawy alergii wymagają konsultacji u alergologa
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy zatkany nos i katar uznaje się za przewlekłe?
Za przewlekłe zapalenie nosa i zatok uznaje się objawy trwające co najmniej 12 tygodni. Do laryngologa warto jednak zgłosić się wcześniej, jeśli nos jest niedrożny od kilku tygodni, zapalenia zatok nawracają albo osłabł węch. Katar przy przeziębieniu zwykle mija w ciągu 7-10 dni.
Czy polipy nosa zawsze trzeba operować?
Nie, leczenie polipów zaczyna się zwykle od leków przeciwzapalnych podawanych do nosa, a zabieg rozważa się, gdy nie dają one wystarczającej poprawy. Decyzję podejmuje laryngolog po badaniu, często na podstawie tomografii zatok. Polipy mogą wracać, dlatego po leczeniu ważne są wizyty kontrolne.
Jak długo można stosować krople obkurczające do nosa?
Krople obkurczające stosuje się krótko, zwykle nie dłużej niż 5-7 dni, a dokładny limit podaje ulotka. Dłuższe używanie wywołuje polekowy nieżyt nosa, czyli obrzęk śluzówki po ustąpieniu działania leku. Jeśli bez kropli nie da się oddychać przez nos, potrzebna jest konsultacja laryngologiczna.
Czy skrzywiona przegroda nosa zawsze wymaga operacji?
Nie, niewielkie skrzywienie przegrody ma wiele osób i jeśli nie daje objawów, nie wymaga leczenia. Zabieg rozważa się, gdy skrzywienie powoduje stałą niedrożność nosa, która utrudnia oddychanie lub sen, a inne przyczyny, np. alergia, zostały wykluczone lub opanowane. Decyzję podejmuje laryngolog po badaniu.
Z zatkanym nosem do alergologa czy do laryngologa?
Gdy dominują kichanie, świąd i wodnisty katar, zwłaszcza sezonowe, dobrym pierwszym krokiem jest alergolog. Laryngolog jest właściwy przy stałej niedrożności, objawach po jednej stronie, utracie węchu, nawracających zapaleniach zatok i podejrzeniu polipów. Często potrzebne są obie konsultacje, bo alergia i choroby zatok się nakładają.