Podstawowe badania serca to EKG, echo serca, badanie Holtera i próba wysiłkowa. Każde odpowiada na inne pytanie: EKG pokazuje rytm i przewodzenie w danej chwili, echo ocenia budowę serca i pracę zastawek, Holter rejestruje rytm przez całą dobę, a próba wysiłkowa sprawdza, jak serce reaguje na obciążenie.
O tym, które badanie jest potrzebne, decyduje kardiolog na podstawie objawów, chorób współistniejących i wcześniejszych wyników.
Od czego zaczyna się diagnostyka serca
Badania serca rzadko wykonuje się na wszelki wypadek w komplecie.
Diagnostyka zaczyna się od rozmowy z lekarzem i badania fizykalnego, bo to one wskazują, które badanie może odpowiedzieć na konkretne pytanie. Inne potrzeby ma osoba z nowo rozpoznanym nadciśnieniem, a inne pacjent z nawracającym kołataniem serca albo bólem w klatce piersiowej przy wysiłku.
Podczas wywiadu kardiolog pyta o charakter dolegliwości, czas ich trwania i okoliczności: czy pojawiają się w spoczynku, przy wysiłku, w nocy, po posiłku albo w stresie. Znaczenie mają też nadciśnienie, cukrzyca, zaburzenia lipidowe, choroby tarczycy, palenie tytoniu oraz choroby serca w rodzinie.
Badanie fizykalne obejmuje pomiar ciśnienia, ocenę tętna, osłuchanie serca i płuc oraz sprawdzenie, czy występują obrzęki.
Dopiero na tej podstawie lekarz dobiera kolejne kroki. Jeśli dolegliwości dotyczą serca, najczęściej pierwszym badaniem jest EKG, a pozostałe zleca się wtedy, gdy krótki zapis nie wystarcza do wyjaśnienia objawów. Jak wygląda taka konsultacja, opisujemy na stronie poradni kardiologicznej UNiMED.
EKG, echo, Holter i próba wysiłkowa: czym się różnią
Te badania często są mylone, bo wszystkie dotyczą serca, a trzy z nich rejestrują jego czynność elektryczną. Różnią się jednak warunkami, w jakich powstaje zapis, i tym, co lekarz może z niego odczytać.
| Badanie | Co pokazuje i kiedy się przydaje |
|---|---|
| EKG spoczynkowe | Kilkanaście sekund zapisu w pozycji leżącej. Pokazuje rytm serca, przewodzenie i niektóre cechy przeciążenia lub niedokrwienia w chwili badania. Zwykle jest pierwszym badaniem na konsultacji. |
| Echo serca | Badanie ultrasonograficzne. Ocenia wielkość jam serca, grubość ścian, kurczliwość mięśnia sercowego i pracę zastawek. Przydaje się przy szmerze, duszności, obrzękach i w kontroli wad zastawkowych. |
| Holter EKG | Zapis rytmu przez dobę lub dłużej, w trakcie zwykłych zajęć i snu. Pomaga uchwycić zaburzenia rytmu, które pojawiają się napadowo i nie występują w gabinecie. |
| Próba wysiłkowa | Zapis EKG, tętna i ciśnienia podczas stopniowo rosnącego wysiłku na bieżni lub rowerze stacjonarnym. Pokazuje, jak serce reaguje na obciążenie i czy wysiłek wywołuje objawy, zaburzenia rytmu albo cechy niedokrwienia. |
Badania się uzupełniają. Kołatania, które zdarzają się w spoczynku lub w nocy, lepiej wychwyci badanie Holtera, a dolegliwości występujące tylko przy szybkim marszu czy wchodzeniu po schodach odtworzy próba wysiłkowa.
Echo serca wybiera się wtedy, gdy trzeba zobaczyć budowę serca, a nie tylko jego rytm.
Warto też wiedzieć, że prawidłowy wynik jednego badania nie zawsze kończy diagnostykę. Krótki zapis EKG wykonany w chwili, gdy nic nie dolega, może być prawidłowy nawet wtedy, gdy objawy mają podłoże sercowe.
Dlatego przy dolegliwościach, które przychodzą i odchodzą, lekarz często planuje badanie trwające dłużej albo wykonywane w innych warunkach.
Holter ciśnieniowy i badania krwi: kiedy uzupełniają diagnostykę
Holter ciśnieniowy to automatyczne pomiary ciśnienia wykonywane w ciągu dnia i w nocy. Przydaje się, gdy pomiary w gabinecie i w domu dają różne wyniki, gdy trzeba potwierdzić nadciśnienie albo sprawdzić, czy leczenie działa przez całą dobę.
Kardiolog może też zlecić badania krwi, zwłaszcza gdy podejrzewa, że na pracę serca wpływają zaburzenia lipidowe, cukrzyca, niedokrwistość, choroby nerek lub tarczycy. Takie wyniki interpretuje się zawsze razem z objawami i pozostałą dokumentacją, a nie w oderwaniu od nich.
Objawy, przy których nie należy czekać na planowe badania
Niektóre objawy wymagają pilnej pomocy medycznej, a nie umawiania badań. Szczególnie ważne jest szybkie działanie, gdy dolegliwości są nowe, silne, narastające albo wyraźnie inne niż wcześniej. Do objawów alarmowych należą:
- silny, narastający ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej, zwłaszcza z dusznością, zimnym potem, nudnościami albo promieniowaniem do ramienia, szyi lub żuchwy;
- nagła duszność w spoczynku, sinienie ust, znaczne osłabienie lub trudność w wypowiedzeniu pełnego zdania;
- omdlenie, utrata przytomności albo zasłabnięcie połączone z bólem w klatce piersiowej lub wyraźnym kołataniem serca;
- nagłe objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia mowy, opadnięcie kącika ust, niedowład kończyny czy zaburzenia widzenia.
W takiej sytuacji należy wezwać pomoc pod numerem 112.
Planowa diagnostyka jest właściwa przy powtarzających się kołataniach, podwyższonym ciśnieniu, spadku tolerancji wysiłku, obrzękach kostek albo duszności przy codziennych czynnościach. Więcej o tym, jak odróżnić sytuację pilną od planowej, piszemy w poradniku kiedy zgłosić się do kardiologa z bólem w klatce piersiowej.
Jak przygotować się do badań serca
Do większości badań serca nie trzeba się specjalnie przygotowywać, ale kilka rzeczy ułatwia pracę lekarzowi i ogranicza ryzyko powtarzania diagnostyki:
- wcześniejsze wyniki EKG, echa serca i badań krwi, wypisy ze szpitala oraz lista przyjmowanych leków z dawkami;
- notatka o tym, kiedy pojawiają się objawy, jak długo trwają, co je poprzedza i czy występują w spoczynku, czy przy wysiłku;
- zapis domowych pomiarów ciśnienia z datą i porą dnia, jeśli są wykonywane;
- na EKG, echo i badanie Holtera: ubranie, które łatwo odsłania klatkę piersiową, i skóra bez balsamu;
- na próbę wysiłkową: lekki posiłek przed badaniem, wygodny strój i sportowe obuwie; leków nie odstawia się bez zalecenia lekarza.
Szczegółowe wskazówki do konkretnego badania przekazuje personel przy zapisie. Warto wtedy zgłosić choroby przewlekłe, ograniczenia ruchowe i wszystkie przyjmowane preparaty, także te bez recepty.
Co dalej po otrzymaniu wyniku
Wynik badania serca jest elementem całej oceny, a nie samodzielnym rozpoznaniem. Lekarz zestawia go z objawami, badaniem fizykalnym, czynnikami ryzyka i dotychczasowym przebiegiem chorób, a potem decyduje, czy wystarczy kontrola, czy potrzebne jest kolejne badanie, konsultacja innego specjalisty albo regularne monitorowanie choroby przewlekłej.
Podczas omawiania wyników warto zapytać o znaczenie opisu, cel kolejnego badania i objawy, przy których trzeba zgłosić się wcześniej. Nie należy samodzielnie zmieniać leczenia na podstawie pojedynczego pomiaru lub opisu badania.
Ceny konsultacji i badań są w cenniku UNiMED. Jeśli badania dotyczą dziecka, zajmuje się nim kardiolog dziecięcy.
Przeczytaj także: Kiedy zgłosić się do kardiologa z bólem w klatce piersiowej
Najczęściej zadawane pytania
Czy prawidłowe EKG wyklucza chorobę serca?
Nie zawsze, bo EKG pokazuje pracę serca tylko w chwili badania. Jeśli objawy pojawiają się okresowo albo tylko przy wysiłku, krótki zapis może być prawidłowy mimo problemu. Wtedy lekarz może zlecić badanie Holtera, echo serca albo próbę wysiłkową.
Czym różni się Holter od zwykłego EKG?
Holter rejestruje rytm serca przez dobę lub dłużej, a zwykłe EKG trwa kilkanaście sekund. Dzięki temu Holter wychwytuje zaburzenia rytmu, które pojawiają się napadowo, na przykład w nocy. W czasie badania wykonuje się zwykłe codzienne czynności.
Czy do echa serca trzeba się przygotować?
Zwykle nie, echo serca nie wymaga bycia na czczo ani odstawiania leków. Wystarczy ubranie, które łatwo odsłania klatkę piersiową, i wcześniejsze wyniki, jeśli były wykonywane. Ułatwiają one porównanie obrazu serca w czasie.
Kiedy kardiolog zleca próbę wysiłkową?
Najczęściej wtedy, gdy ból w klatce piersiowej, duszność albo kołatania pojawiają się przy wysiłku. Badanie służy też ocenie tolerancji wysiłku, reakcji ciśnienia i skuteczności leczenia. O wskazaniach i przeciwwskazaniach decyduje kardiolog po konsultacji.
Kiedy z objawami jechać na SOR zamiast czekać na wizytę?
Gdy pojawia się silny, narastający ból w klatce piersiowej z dusznością, nagła duszność w spoczynku, omdlenie albo nagłe objawy neurologiczne. Szczególnie niepokojące są dolegliwości nowe lub wyraźnie inne niż wcześniej. W takiej sytuacji należy wezwać pomoc pod numerem 112, a nie czekać na planową konsultację.