Próba wysiłkowa

Próba wysiłkowa w Białymstoku: EKG w czasie kontrolowanego wysiłku

Próba wysiłkowa, nazywana też testem wysiłkowym lub EKG wysiłkowym, to badanie, w którym serce pracuje pod stopniowo rosnącym obciążeniem na bieżni albo rowerze stacjonarnym, a lekarz przez cały czas śledzi zapis EKG, tętno i ciśnienie tętnicze. W UNiMED wykonujemy je u dorosłych prywatnie, bez skierowania.

Badanie pokazuje, jak serce reaguje na wysiłek: czy pojawiają się cechy niedokrwienia, zaburzenia rytmu albo nieprawidłowa reakcja ciśnienia. Odbywa się w poradni kardiologicznej przy ul. Towarowej 3, a przed rozpoczęciem wysiłku kardiolog sprawdza, czy nie ma przeciwwskazań i czy próba wysiłkowa odpowie na pytanie, z którym pacjent przychodzi.

Jak przebiega próba wysiłkowa krok po kroku

Samo obciążenie trwa zwykle 8-12 minut, ale razem z przygotowaniem i odpoczynkiem warto zarezerwować co najmniej pół godziny.

1. Rozmowa z lekarzem, pomiar ciśnienia i spoczynkowe EKG, które jest punktem odniesienia dla zapisu wysiłkowego.
2. Przygotowanie skóry i przyklejenie elektrod na klatce piersiowej i tułowiu. Na ramię zakłada się mankiet do pomiaru ciśnienia.
3. Kilka minut spokojnego marszu lub pedałowania na rozgrzewkę.
4. Właściwy wysiłek: co 2-3 minuty rośnie obciążenie. Na bieżni zwiększa się prędkość i nachylenie taśmy, na rowerze opór pedałów.
5. Stały nadzór: zapis EKG widać na monitorze przez cały czas, a ciśnienie mierzy się na każdym etapie. Lekarz pyta też o samopoczucie i zmęczenie, które ocenia się w prostej skali (najczęściej skali Borga).
6. Zakończenie wysiłku, gdy serce osiągnie zaplanowaną częstość, pojawią się objawy lub zmiany w zapisie albo gdy pacjent czuje, że nie da rady dalej.
7. Odpoczynek z monitorowaniem EKG i ciśnienia przez co najmniej 5 minut, aż tętno i zapis wrócą do wartości wyjściowych.

Badanie można przerwać w każdej chwili. Prośba pacjenta jest jednym z formalnych powodów zakończenia wysiłku, obok silnego bólu w klatce piersiowej, zawrotów głowy, spadku ciśnienia czy groźnych zaburzeń rytmu.

Wygenerowane przez AI

Kiedy kardiolog zleca próbę wysiłkową

Najczęściej chodzi o dolegliwości, które pojawiają się dopiero przy wysiłku i mijają w spoczynku, więc w gabinecie trudno je uchwycić. Kardiolog kieruje na to badanie między innymi, gdy:

• przy szybkim marszu albo wchodzeniu po schodach pojawia się ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej,
• duszność lub zmęczenie są większe, niż uzasadnia to wysiłek,
• kołatania serca, zawroty głowy lub zasłabnięcia występują w czasie aktywności,
• trzeba ocenić tolerancję wysiłku i ryzyko u osoby z rozpoznaną chorobą wieńcową lub po zawale, na przykład przed rehabilitacją kardiologiczną,
• lekarz chce sprawdzić, jak działa leczenie: leki na nadciśnienie, leki przeciwarytmiczne czy stymulator,
• potrzebna jest ocena tego, jak ciśnienie tętnicze reaguje na wysiłek,
• osoba z objawami lub chorobą serca planuje wrócić do intensywnego sportu.

Nie jest to badanie przesiewowe dla każdego. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2020 roku nie zalecają rutynowego wykonywania go u dorosłych bez objawów, bo daje wtedy sporo wyników fałszywie dodatnich. Zostawia się je dla osób z dolegliwościami albo z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Próba wysiłkowa jest badaniem planowym. Jeśli ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej trwają dłużej niż kilka minut, pojawiają się w spoczynku albo towarzyszą im duszność, zimny pot lub nudności, trzeba od razu zadzwonić pod 112, zamiast czekać na termin badania.

Kiedy z bólem w klatce jechać na SOR, a kiedy wystarczy wizyta u kardiologa, wyjaśnia poradnik kiedy zgłosić się do kardiologa z bólem w klatce piersiowej.

Nowe wytyczne ESC: kiedy kardiolog wybiera inne badanie

Przez lata próba wysiłkowa była pierwszym badaniem przy podejrzeniu choroby wieńcowej. Wytyczne ESC z 2019 i 2024 roku zmieniły tę kolejność: w rozpoznawaniu zwężeń tętnic wieńcowych pierwszeństwo mają tomografia komputerowa tętnic wieńcowych i obrazowe testy obciążeniowe, bo są dokładniejsze.

Nie oznacza to, że badanie straciło znaczenie. ESC 2024 zaleca je w klasie I, czyli najsilniejszej, u wybranych pacjentów do oceny tolerancji wysiłku, objawów, zaburzeń rytmu, reakcji ciśnienia i ryzyka zdarzeń sercowych.

Kardiolog dobiera więc diagnostykę do konkretnego pytania: czasem wystarczy zapis EKG w czasie wysiłku, a czasem lepiej od razu wykonać badanie obrazowe.

Przeciwwskazania: kiedy badania się nie wykonuje

Badania nie przeprowadza się, gdy wysiłek mógłby być dla serca niebezpieczny. Według wytycznych amerykańskich towarzystw kardiologicznych (ACC/AHA) bezwzględnymi przeciwwskazaniami są:

• świeży zawał serca (pierwsze 2 doby),
• niestabilna choroba wieńcowa z dolegliwościami, których nie udaje się opanować lekami,
• zaburzenia rytmu serca, które dają objawy lub zaburzają krążenie i nie są kontrolowane,
• ciężkie, objawowe zwężenie zastawki aortalnej,
• niewyrównana, objawowa niewydolność serca,
• ostra zatorowość płucna,
• ostre zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia,
• ostre rozwarstwienie aorty.

Są też przeciwwskazania względne, na przykład bardzo wysokie ciśnienie w spoczynku (powyżej 200/110 mm Hg), istotne zaburzenia elektrolitowe czy kardiomiopatia przerostowa z dużym zawężeniem drogi odpływu. Wtedy lekarz waży korzyść i ryzyko.

O infekcji z gorączką w ostatnich dniach albo nowych dolegliwościach w klatce piersiowej trzeba powiedzieć lekarzowi przed badaniem.

Osobną sprawą są zmiany w spoczynkowym EKG, przy których zapis wysiłkowy nie pozwala ocenić niedokrwienia: blok lewej odnogi pęczka Hisa, zespół WPW, rytm ze stymulatora, obniżenie odcinka ST już w spoczynku czy leczenie digoksyną. Wysiłek jest wtedy możliwy, ale w diagnostyce choroby wieńcowej lepiej sprawdza się badanie obrazowe.

Czy to badanie jest bezpieczne

Tak, u właściwie zakwalifikowanych osób poważne powikłania zdarzają się rzadko. Różne opracowania szacują ryzyko zawału, groźnej arytmii lub zgonu na od około 1 na 10 000 do 1 na 2500 badań. Wyższe jest ono u osób po świeżym zawale albo z groźnymi arytmiami w przeszłości.

Częściej zdarzają się przejściowe dolegliwości: zmęczenie, ból nóg, zawroty głowy czy podrażnienie skóry w miejscu elektrod.

Standardy Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wymagają, żeby badanie nadzorował lekarz doświadczony w badaniach wysiłkowych, a w pracowni był defibrylator i zestaw reanimacyjny. Wymagana jest też pisemna zgoda pacjenta.

Jak przygotować się do próby wysiłkowej

• Lekki posiłek najlepiej zjeść około 3 godziny przed badaniem. Nie należy przychodzić tuż po obfitym jedzeniu.
• Przez kilka godzin przed badaniem lepiej nie pić mocnej kawy, herbaty ani napojów energetycznych i nie palić papierosów.
• W dniu badania warto unikać dużego wysiłku, na przykład treningu czy dźwigania.
• Potrzebne są wygodne, luźne ubranie i sportowe buty, w których można swobodnie iść po bieżni albo jechać na rowerze.
• Warto zabrać listę przyjmowanych leków z dawkami i godziną ostatniej dawki.
• Przy owłosionej klatce piersiowej miejsca pod elektrody mogą wymagać ogolenia, żeby zapis był czytelny.

Leków nie odstawia się na własną rękę. Beta-blokery zwalniają serce, a azotany łagodzą ból i zmiany w EKG, więc mogą zafałszować wynik. Dlatego przy badaniu diagnostycznym kardiolog czasem zaleca ich wcześniejsze odstawienie.

Decyzja zawsze należy do lekarza, bo nagłe przerwanie beta-blokera może nasilić dolegliwości i podnieść ciśnienie. Gdy badanie ma ocenić skuteczność leczenia, leki przyjmuje się jak zwykle.

Wygenerowane przez AI

EKG, Holter i próba wysiłkowa: czym się różnią

Wszystkie trzy badania rejestrują elektryczną czynność serca, ale każde robi to w innych warunkach.

Badania często się uzupełniają. Kołatania pojawiające się w spoczynku albo w nocy lepiej wychwyci badanie Holtera, a dolegliwości występujące tylko przy wysiłku odtworzy zapis wysiłkowy. Które badanie wybrać, ustala kardiolog po rozmowie z pacjentem.

Wynik próby wysiłkowej: jak go czytać i co dalej

Po badaniu lekarz analizuje zapis i przygotowuje opis. Jego najważniejsze elementy to:

Przy podejrzeniu choroby wieńcowej wynik opisuje się jako dodatni, ujemny albo niediagnostyczny. Dodatni oznacza, że pojawiły się cechy niedokrwienia, najczęściej obniżenie odcinka ST o co najmniej 1 mm, i zwykle prowadzi do dalszej diagnostyki, na przykład tomografii tętnic wieńcowych lub koronarografii. Ujemny zmniejsza prawdopodobieństwo choroby wieńcowej, ale jej nie wyklucza.

Wynik niediagnostyczny najczęściej oznacza, że nie udało się osiągnąć 85% tętna maksymalnego. Tętno maksymalne szacuje się wzorem 220 minus wiek, choć to tylko przybliżenie: u starszych osób wzór je zaniża, a u osób przyjmujących beta-blokery jest mało przydatny.

Dobrą wiadomością jest wysoka wydolność. Według ESC osoby osiągające ponad 10 MET przy ujemnym wyniku i niskim ryzyku mają dobre rokowanie i rzadko potrzebują kolejnych badań.

Wynik zawsze ocenia się razem z objawami i innymi badaniami. Na tej podstawie kardiolog proponuje dalsze postępowanie: obserwację, leczenie, kontrolę w poradni kardiologicznej albo kolejne badanie.

Próba wysiłkowa prywatnie: zapis na badanie

Na próbę wysiłkową w UNiMED nie potrzeba skierowania. Badanie wykonujemy w poradni kardiologicznej, w tym samym miejscu, w którym odbywają się konsultacje kardiologiczne, EKG, echo serca i badanie Holtera. Lekarzy przyjmujących w poradni można znaleźć na liście specjalistów UNiMED.

Dzieci i młodzież bada się według nieco innych zasad, opisanych na stronie próba wysiłkowa u dzieci.

Termin można zarezerwować online w MyDr i ZnanyLekarz albo telefonicznie w rejestracji pod numerem 881 670 007. Placówka przy ul. Towarowej 3 w Białymstoku przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-20:00 oraz w soboty od 8:00 do 14:00.

Oprócz listy leków na badanie warto zabrać wyniki wcześniejszych badań serca, np. EKG, echa i Holtera, oraz wypisy ze szpitala, jeśli były. O koszt badania warto zapytać przy zapisie. Zapraszamy do UNiMED.

Najczęstsze pytania pacjentów