Próba wysiłkowa

Próba wysiłkowa w Białymstoku: EKG w czasie kontrolowanego wysiłku

Próba wysiłkowa, nazywana też testem wysiłkowym lub EKG wysiłkowym, to badanie, w którym serce pracuje pod stopniowo rosnącym obciążeniem na bieżni albo rowerze stacjonarnym, a lekarz przez cały czas śledzi zapis EKG, tętno i ciśnienie tętnicze. Pokazuje, jak serce reaguje na wysiłek: czy pojawiają się cechy niedokrwienia, zaburzenia rytmu albo nieprawidłowa reakcja ciśnienia.

W Centrum Medycznym UNiMED badanie wykonujemy w poradni kardiologicznej przy ul. Towarowej 3. Wizyta jest prywatna, a przed rozpoczęciem wysiłku kardiolog sprawdza, czy nie ma przeciwwskazań i czy to badanie odpowie na pytanie, z którym przychodzisz.

Jak przebiega badanie krok po kroku

Samo obciążenie trwa zwykle 8-12 minut, ale razem z przygotowaniem i odpoczynkiem warto zarezerwować co najmniej pół godziny.

1. Rozmowa z lekarzem, pomiar ciśnienia i spoczynkowe EKG, które jest punktem odniesienia dla zapisu wysiłkowego.
2. Przygotowanie skóry i przyklejenie elektrod na klatce piersiowej i tułowiu. Na ramię zakłada się mankiet do pomiaru ciśnienia.
3. Kilka minut spokojnego marszu lub pedałowania na rozgrzewkę.
4. Właściwy wysiłek: co 2-3 minuty rośnie obciążenie. Na bieżni zwiększa się prędkość i nachylenie taśmy, na rowerze opór pedałów.
5. Stały nadzór: zapis EKG widać na monitorze przez cały czas, a ciśnienie mierzy się na każdym etapie. Lekarz pyta też o samopoczucie i zmęczenie, które ocenia się w prostej skali (najczęściej skali Borga).
6. Zakończenie wysiłku, gdy serce osiągnie zaplanowaną częstość, pojawią się objawy lub zmiany w zapisie albo gdy poczujesz, że nie dasz rady dalej.
7. Odpoczynek z monitorowaniem EKG i ciśnienia przez co najmniej 5 minut, aż tętno i zapis wrócą do wartości wyjściowych.

Badanie możesz przerwać w każdej chwili. Prośba pacjenta jest jednym z formalnych powodów zakończenia wysiłku, obok silnego bólu w klatce piersiowej, zawrotów głowy, spadku ciśnienia czy groźnych zaburzeń rytmu.

Wygenerowane przez AI

Kiedy kardiolog zleca próbę wysiłkową

Najczęściej chodzi o dolegliwości, które pojawiają się dopiero przy wysiłku i mijają w spoczynku, więc w gabinecie trudno je uchwycić. Kardiolog kieruje na to badanie między innymi, gdy:

• przy szybkim marszu albo wchodzeniu po schodach pojawia się ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej,
• duszność lub zmęczenie są większe, niż uzasadnia to wysiłek,
• kołatania serca, zawroty głowy lub zasłabnięcia występują w czasie aktywności,
• trzeba ocenić tolerancję wysiłku i ryzyko u osoby z rozpoznaną chorobą wieńcową lub po zawale, na przykład przed rehabilitacją kardiologiczną,
• lekarz chce sprawdzić, jak działa leczenie: leki na nadciśnienie, leki przeciwarytmiczne czy stymulator,
• potrzebna jest ocena tego, jak ciśnienie tętnicze reaguje na wysiłek,
• osoba z objawami lub chorobą serca planuje wrócić do intensywnego sportu.

Nie jest to badanie przesiewowe dla każdego. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2020 roku nie zalecają rutynowego wykonywania go u dorosłych bez objawów, bo daje wtedy sporo wyników fałszywie dodatnich. Zostawia się je dla osób z dolegliwościami albo z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Nowe wytyczne ESC: kiedy kardiolog wybiera inne badanie

Przez lata próba wysiłkowa była pierwszym badaniem przy podejrzeniu choroby wieńcowej. Wytyczne ESC z 2019 i 2024 roku zmieniły tę kolejność: w rozpoznawaniu zwężeń tętnic wieńcowych pierwszeństwo mają tomografia komputerowa tętnic wieńcowych i obrazowe testy obciążeniowe, bo są dokładniejsze.

Nie oznacza to, że badanie straciło znaczenie. ESC 2024 zaleca je w klasie I, czyli najsilniejszej, u wybranych pacjentów do oceny tolerancji wysiłku, objawów, zaburzeń rytmu, reakcji ciśnienia i ryzyka zdarzeń sercowych. Kardiolog dobiera więc diagnostykę do konkretnego pytania: czasem wystarczy zapis EKG w czasie wysiłku, a czasem lepiej od razu wykonać badanie obrazowe.

Przeciwwskazania: kiedy badania się nie wykonuje

Badania nie przeprowadza się, gdy wysiłek mógłby być dla serca niebezpieczny. Według wytycznych amerykańskich towarzystw kardiologicznych (ACC/AHA) bezwzględnymi przeciwwskazaniami są:

• świeży zawał serca (pierwsze 2 doby),
• niestabilna choroba wieńcowa z dolegliwościami, których nie udaje się opanować lekami,
• zaburzenia rytmu serca, które dają objawy lub zaburzają krążenie i nie są kontrolowane,
• ciężkie, objawowe zwężenie zastawki aortalnej,
• niewyrównana, objawowa niewydolność serca,
• ostra zatorowość płucna,
• ostre zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia,
• ostre rozwarstwienie aorty.

Są też przeciwwskazania względne, na przykład bardzo wysokie ciśnienie w spoczynku (powyżej 200/110 mm Hg), istotne zaburzenia elektrolitowe czy kardiomiopatia przerostowa z dużym zawężeniem drogi odpływu. Wtedy lekarz waży korzyść i ryzyko. Jeśli w ostatnich dniach masz infekcję z gorączką albo nowe dolegliwości w klatce piersiowej, powiedz o tym przed badaniem.

Osobną sprawą są zmiany w spoczynkowym EKG, przy których zapis wysiłkowy nie pozwala ocenić niedokrwienia: blok lewej odnogi pęczka Hisa, zespół WPW, rytm ze stymulatora, obniżenie odcinka ST już w spoczynku czy leczenie digoksyną. Wysiłek jest wtedy możliwy, ale w diagnostyce choroby wieńcowej lepiej sprawdza się badanie obrazowe.

Czy to badanie jest bezpieczne

Tak, u właściwie zakwalifikowanych osób poważne powikłania zdarzają się rzadko. Różne opracowania szacują ryzyko zawału, groźnej arytmii lub zgonu na od około 1 na 10 000 do 1 na 2500 badań. Wyższe jest ono u osób po świeżym zawale albo z groźnymi arytmiami w przeszłości. Częściej zdarzają się przejściowe dolegliwości: zmęczenie, ból nóg, zawroty głowy czy podrażnienie skóry w miejscu elektrod.

Standardy Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wymagają, żeby badanie nadzorował lekarz doświadczony w badaniach wysiłkowych, a w pracowni był defibrylator i zestaw reanimacyjny. Wymagana jest też pisemna zgoda pacjenta.

Jak przygotować się do próby wysiłkowej

• Zjedz lekki posiłek około 3 godziny przed badaniem. Nie przychodź tuż po obfitym jedzeniu.
• Przez kilka godzin przed badaniem nie pij mocnej kawy, herbaty ani napojów energetycznych i nie pal papierosów.
• W dniu badania unikaj dużego wysiłku, na przykład treningu czy dźwigania.
• Załóż wygodne, luźne ubranie i sportowe buty, w których swobodnie pójdziesz po bieżni albo pojedziesz na rowerze.
• Zabierz listę przyjmowanych leków z dawkami i godziną ostatniej dawki.
• Przy owłosionej klatce piersiowej miejsca pod elektrody mogą wymagać ogolenia, żeby zapis był czytelny.

Leków nie odstawiaj na własną rękę. Beta-blokery zwalniają serce, a azotany łagodzą ból i zmiany w EKG, więc mogą zafałszować wynik. Dlatego przy badaniu diagnostycznym kardiolog czasem zaleca ich wcześniejsze odstawienie. Decyzja zawsze należy do lekarza, bo nagłe przerwanie beta-blokera może nasilić dolegliwości i podnieść ciśnienie. Gdy badanie ma ocenić skuteczność leczenia, leki przyjmuje się jak zwykle.

Wygenerowane przez AI

EKG, Holter i próba wysiłkowa: czym się różnią

Wszystkie trzy badania rejestrują elektryczną czynność serca, ale każde robi to w innych warunkach.

Badania często się uzupełniają. Kołatania pojawiające się w spoczynku albo w nocy lepiej wychwyci badanie Holtera, a dolegliwości występujące tylko przy wysiłku odtworzy zapis wysiłkowy. Które badanie wybrać, ustala kardiolog po rozmowie z Tobą.

Jak czytać wynik badania

Po badaniu lekarz analizuje zapis i przygotowuje opis. Jego najważniejsze elementy to:

Przy podejrzeniu choroby wieńcowej wynik opisuje się jako dodatni, ujemny albo niediagnostyczny. Dodatni oznacza, że pojawiły się cechy niedokrwienia, najczęściej obniżenie odcinka ST o co najmniej 1 mm, i zwykle prowadzi do dalszej diagnostyki, na przykład tomografii tętnic wieńcowych lub koronarografii. Ujemny zmniejsza prawdopodobieństwo choroby wieńcowej, ale jej nie wyklucza.

Wynik niediagnostyczny najczęściej oznacza, że nie udało się osiągnąć 85% tętna maksymalnego. Tętno maksymalne szacuje się wzorem 220 minus wiek, choć to tylko przybliżenie: u starszych osób wzór je zaniża, a u osób przyjmujących beta-blokery jest mało przydatny. Dobrą wiadomością jest wysoka wydolność. Według ESC osoby osiągające ponad 10 MET przy ujemnym wyniku i niskim ryzyku mają dobre rokowanie i rzadko potrzebują kolejnych badań.

Próba wysiłkowa w UNiMED Białystok

Badanie wykonujemy w poradni kardiologicznej Centrum Medycznego UNiMED, w tym samym miejscu, w którym odbywają się konsultacje kardiologiczne, EKG, echo serca i badanie Holtera. Kto przyjmuje w poradni, sprawdzisz na liście specjalistów UNiMED. Dzieci i młodzież bada się według nieco innych zasad, opisanych na stronie próba wysiłkowa u dzieci.

Placówka przy ul. Towarowej 3 w Białymstoku przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-20:00 oraz w soboty od 8:00 do 14:00. Termin i aktualną cenę badania poda rejestracja pod numerem 881 670 007, a wizytę umówisz też online. Zapraszamy do UNiMED.

Jeśli ból w klatce piersiowej jest silny, trwa dłużej niż kilkanaście minut albo towarzyszą mu duszność i poty, nie czekaj na termin, tylko dzwoń pod 112. Kiedy z bólem w klatce jechać na SOR, a kiedy wystarczy wizyta u kardiologa, wyjaśnia nasz poradnik kiedy zgłosić się do kardiologa z bólem w klatce piersiowej.

Najczęstsze pytania pacjentów