USG Doppler tętnic szyjnych w Białymstoku: po co się je wykonuje?
USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych to nieinwazyjne badanie naczyń, które doprowadzają krew do mózgu. Pokazuje ściany tętnic, blaszki miażdżycowe i zwężenia, a także prędkość i kierunek przepływu krwi. W Centrum Medycznym UNiMED w Białymstoku dorośli mogą je wykonać prywatnie, bez skierowania.
Zwężenie tętnicy szyjnej przez blaszkę miażdżycową należy do przyczyn udaru niedokrwiennego mózgu: fragment blaszki albo skrzeplina może oderwać się i zamknąć mniejszą tętnicę w mózgu. Badanie dopplerowskie pozwala wykryć takie zmiany albo ustalić przyczynę objawów, które już wystąpiły.
Tętnice kręgowe biegną przez otwory w wyrostkach kręgów szyjnych i zaopatrują w krew tylną część mózgu, dlatego ocenia się je podczas tego samego badania.
Kiedy wykonuje się badanie tętnic szyjnych
O potrzebie badania decyduje lekarz, najczęściej neurolog, kardiolog albo chirurg naczyniowy. Typowe wskazania to:
- kontrola po przebytym udarze niedokrwiennym albo przemijającym ataku niedokrwiennym (TIA), gdy pierwszą diagnostykę przeprowadzono już w szpitalu,
- szmer nad tętnicą szyjną, który lekarz usłyszał w badaniu stetoskopem,
- kontrola znanego zwężenia tętnicy szyjnej,
- kontrola po zabiegu na tętnicy szyjnej: endarterektomii albo wszczepieniu stentu,
- miażdżyca w innych naczyniach, np. choroba wieńcowa albo miażdżyca tętnic nóg,
- planowane pomostowanie naczyń wieńcowych (bypassy) u osoby po 70. roku życia, po udarze lub TIA albo ze szmerem nad tętnicą szyjną,
- kilka czynników ryzyka naraz, np. nadciśnienie, cukrzyca, wysoki cholesterol, palenie tytoniu czy udar w rodzinie, gdy wynik może wpłynąć na leczenie.
Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej (ESVS) z 2023 roku nie zalecają badań przesiewowych u wszystkich dorosłych bez objawów. Same zawroty głowy, omdlenia czy szumy w uszach nie są typowymi objawami zwężenia tętnic szyjnych, więc przy nich diagnostykę zaczyna zwykle neurolog albo internista.
Kiedy zamiast badania dzwonić pod 112
USG w pracowni nie służy do diagnozowania udaru, który właśnie się zaczyna. Pod numer 112 trzeba zadzwonić od razu, gdy nagle pojawi się:
- opadnięty kącik ust po jednej stronie twarzy,
- osłabienie albo niedowład ręki lub nogi, zwykle po jednej stronie ciała,
- niewyraźna mowa albo trudność ze zrozumieniem prostych zdań,
- utrata widzenia w jednym oku, podwójne widzenie albo zaburzenia równowagi.
Tak samo trzeba postąpić, gdy objawy ustąpiły po kilku minutach: taki przemijający atak niedokrwienny może poprzedzać udar o kilka godzin lub dni.
Jak przygotować się do badania tętnic szyjnych
Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania, nie trzeba być na czczo i można je wykonać o dowolnej porze dnia. Wygodnie jest przyjść w bluzce, która łatwo odsłania szyję, obojczyki i okolicę żuchwy, a przed badaniem zdjąć naszyjnik i długie kolczyki.
Jak przebiega badanie
Pacjent leży na plecach z głową lekko odwróconą w bok. Lekarz nakłada żel i przesuwa głowicę wzdłuż szyi, od obojczyka do okolicy żuchwy, najpierw po jednej, potem po drugiej stronie. Tętnice kręgowe ocenia z boku szyi, między wyrostkami kręgów.
Obraz w skali szarości pokazuje ścianę naczynia i blaszki, kolorowy Doppler przepływ krwi, a zapis dopplerowski jego prędkość. Według standardu Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego zwężenie ocenia się głównie na podstawie prędkości przepływu, a pomiar średnicy naczynia jest uzupełnieniem.
Całe badanie trwa od kilku do kilkunastu minut i nie boli. Po jego zakończeniu wystarczy wytrzeć żel z szyi.
Wynik badania i co dalej
W opisie lekarz podaje, czy w tętnicach są blaszki miażdżycowe, jak bardzo zwężają światło naczynia (w procentach) i czy krew płynie prawidłowo w tętnicach kręgowych. Opisuje też wygląd blaszek, bo niektóre ich cechy wiążą się z większym ryzykiem udaru.
Wynik omawia lekarz, który zlecił badanie. Przy miażdżycy podstawą jest leczenie czynników ryzyka: kontrola ciśnienia, cholesterolu i cukru, rzucenie palenia oraz leki dobrane przez lekarza. Przy dużym zwężeniu o możliwości zabiegu decyduje chirurg naczyniowy.
USG Doppler tętnic szyjnych prywatnie: zapis na badanie
Na badanie w UNiMED nie potrzeba skierowania. Wykonują je lekarze radiolodzy pracowni USG na aparacie LOGIQ F6 firmy General Electric. Termin można zarezerwować online w MyDr i ZnanyLekarz albo telefonicznie w rejestracji.
Na badanie warto zabrać dotychczasową dokumentację medyczną: wcześniejsze wyniki badań tętnic, wypisy ze szpitala po udarze, TIA albo zabiegu na tętnicy szyjnej, aktualne wyniki cholesterolu i listę przyjmowanych leków. Porównanie z poprzednim badaniem pokazuje, czy zmiany postępują.
Aktualne ceny konsultacji i badań są w cenniku dla dorosłych.
Pytania o USG Doppler tętnic szyjnych
Czy na USG Doppler tętnic szyjnych potrzebne jest skierowanie?
Nie, na prywatne badanie w UNiMED skierowanie nie jest wymagane. Jeśli lekarz wystawił skierowanie albo zlecenie, warto je zabrać, bo opisane w nim pytanie pomaga ukierunkować badanie.
Czy badanie tętnic szyjnych pokaże ryzyko udaru?
Pokazuje jedną z jego przyczyn: zwężenie tętnicy i blaszki miażdżycowe. Ryzyko udaru zależy jednak także od ciśnienia tętniczego, rytmu serca, cukrzycy czy palenia tytoniu, dlatego ocenia je lekarz na podstawie całego obrazu, a nie samego opisu.
Czym USG Doppler różni się od angio-TK tętnic szyjnych?
USG nie wymaga kontrastu ani promieniowania i jest zwykle pierwszym badaniem tętnic szyjnych. Angio-TK, czyli tomografię z kontrastem, wykonuje się najczęściej wtedy, gdy rozważany jest zabieg i potrzebna jest dokładna mapa naczyń, także łuku aorty i tętnic w obrębie czaszki.
Jak często powtarza się badanie dopplerowskie tętnic szyjnych?
To zależy od wyniku i wcześniejszego leczenia. Przy umiarkowanym zwężeniu lekarz często zaleca kontrolę raz w roku, a po zabiegu na tętnicy szyjnej terminy badań ustala ośrodek, który go wykonał. O terminie kolejnego badania decyduje lekarz prowadzący.
Czy przed USG tętnic szyjnych trzeba odstawić leki?
Nie, leki, także przeciwkrzepliwe i obniżające ciśnienie, przyjmuje się jak zwykle. Ich listę warto zabrać na badanie, bo przy omawianiu wyniku lekarz ocenia też dotychczasowe leczenie.